Ai ơi, bưng bát cơm đầy

Lão già khó tính, luôn soi mói rầy la thằng nhóc 6 tuổi trong mỗi bữa ăn, với những lời lẽ “hằn học” như “ăn cho yên lặng, dừng khua muỗng vào bát lanh canh như thế có được không?” hoặc “Ông đừng đổ cơm ra bàn như rải mạ như thế, nhiều người còn không có cơm ăn, biết chưa?”. Tội nghiệp thằng nhỏ, lấm lét lượm từng hạt cơm rơi trên bàn, nín lặng cho từng hạt vào mồm. Nó sợ lão già ấy, nhưng nó hiểu lòng của lão, nó hiểu hết về những bài học về “hạt ngọc của Trời” mà lão dạy cho nó, nên dù ăn hơi lâu, nhưng chẳng bao giờ thấy nó bỏ mứa, bát chén lúc nào cũng vét sạch cơm khi ăn xong. Phải biết quý trọng những gì nhỏ bé như hạt cơm hôm nay, mới hiểu hết những giá trị to lớn hơn ngày mai.

Có lẽ thằng bé chưa bao giờ biết có một con đường gọi là cao tốc đang nức tiếng cả nước về mọi mặt. Ô tô bon bon chạy trên ngọn cây tính về độ cao của cầu vượt. Dĩ nhiên cây lúa phải chịu cảnh lè tè bên dưới tầm nhìn. Ánh sáng cao áp rã rượi suốt đêm, âm thanh rung chuyển suốt ngày, người ta cho rằng đó là quy luật để đến với tốc độ, tiện ích và văn minh. Cây lúa đâu có biết điều đó, đời lúa chỉ có trăm ngày, từ chào đời, ấu thơ, dậy thì, dâng hiến và tàn lụi. Vỏn vẹn chỉ có trăm ngày. Chào đời trong âm thanh cuồng nộ, lớn lên trong ánh sáng triền miên công nghiệp, lúa nghẹn, lúa nín, mà mấy ai hay. Nhà nông chỉ biết lúa không cho bông và nếu lúa cho, thì cũng không có hạt mẩy, cũng không có bông oằn.

Từ khi biết cầm muỗng tự ăn đã được người lớn dạy cho cách đối xử với hạt cơm. Phải múc cơm cho gọn, phải lượm ăn bằng hết những hạt cơm rơi ra trên bàn và phải vét sạch chén cơm. Đến khi biết cầm đũa thì phải và cơm cho gọn, không để cơm rơi vãi và vẫn là điệp khúc vét cho sạch chén cơm. Đến khi biết nấu cơm, lúc đó còn nhỏ lắm, thì phải biết lường bụng cho cả nhà, không xúc gạo quá nhiều để cơm thừa rồi thiu, và phải biết xoay nồi cơm sao cho đừng khê và cơm ở đáy nồi không cháy. Biết bao nhiêu bài học về gạo và cơm. Chúng đã được nâng lên thành văn hóa ứng xử và cao hơn, là văn hóa sống, văn hóa của những con dân xứ sớ văn minh lúa nước.

“Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” (ca dao), đời lúa đơn giản chỉ cần những thứ đó. Hàng ngàn năm nay vẫn vậy, chỉ với những thứ đó, là lúa sẽ sinh sôi trong bạt ngàn đồng ruộng, biến thành gạo, thành cơm nuôi sống cả một dân tộc. Người ta hay nói “lúa đang ở thì con gái”, phải chăng đời lúa ứng với đời của một người đàn bà? Chào đời, ấu thơ, dậy thì, hiến dâng, tàn lụi. Lúa nghẹn ngào khi trời vào khô hạn, lúa cười đùa khi trời đổ cơn mưa, lúa biết hát mỗi lúc trăng thanh và biết hân hoan khi bông oằn hạt mẩy. Chén cơm vì thế mà nặng hơn mỗi khi giáp hạt hay khi vào mùa mới. Không gì thiết thân hơn cây lúa, vì vậy mà không gì quan trọng và thiêng liêng bằng nó. Lúa không ra bông, lúa điếc, dù có đủ 4 thứ ở trên, thì khác gì cỏ dại. “Cỏ dại” của tốc độ, của tăng trưởng, nghe chua xót làm sao.

Thời bình, tưởng lúa cứ thế bình an, không sóng gió, không long đong, không bị đe dọa tàn phá nữa. Tưởng nhà nông cứ thế mà cần cù, hai vụ rồi ba vụ, năm tấn, rồi sáu, bảy tấn. Cây lúa và nhà nông như vợ với chồng, cứ thế mặn nồng, sinh sôi, sung túc. Nhưng không ai phụ ai mà là nhà nông chán lúa, nhà nông phụ bạc lúa để vui duyên với những thứ khác sinh lợi nhiều hơn. Những cánh đồng vụn ra, cây mía chen vào, cây vườn tiến ra, gặp nhau người ta bàn chuyện cây gì, con gì chứ lúa thì giống như vợ cả, già nua, cũ mèm, chán ngắt. Và bỗng dưng những vùng lúa trù mật, như bị úm ba la, hết thời, mất tăm. Những khu nhà đường bệ, những cao ốc chọc trời, những khu đô thị dằng dặc và những sân gofl. Nhà nông không thèm đến cây lúa, người thành thị muốn tìm lại những cánh đồng thì cứ thấy hiện ra hai bên cửa xe khung cảnh nhàm chán được gọi là hình ảnh của công nghiệp hóa và hiện đại hóa.

Ngày nay, con người vẫn có xu hướng sùng bái những loại cây cao niên chung quanh mình. Đạp lên một bụi lúa rày, không xót. Lỡ đi một khoảnh mạ xấu, không đau. Và mấy ai bỏ công ra nghe lúa tâm tình, than thở. Thế nhưng, một gốc cây ăn trái trong vườn lại khiến người ta thuộc lai lịch và cuộc sống của nó như đứa con của mình. Có thể nhớ cây vú sữa này trồng từ năm nào, có thể kể cây xoài này mua từ dưới ghe bán cây con dạo hay ươm từ hột xoài xin của nhà ai đó. Có thể nhớ cây dừa xiêm này cho lứa trái đầu từ năm nào và vị ngọt của nước dừa có thể sánh với dừa của nhà hàng xóm không. Cũng tự nhiên thôi, cây thì ít mà trái của chúng thì nhiều vẻ, nhiều vị, khiến cho cuộc sống phong phú, đủ đầy hơn lên. Cây lúa lại bạt ngàn, giống hệt nhau và cơm bữa nào chả có, dù không có cơm trong vài bữa thì đã thấy cuộc sống đen kịt đi rồi.

Rồi sẽ có lúc một đứa bé không có cơm để xúc, không có hạt cơm nào rơi ra để nó lượm lên ăn và sẽ không cảm giác hít thật sâu một chén cơm mùa mới để mùi thơm ấy theo nó suốt cả cuộc đời. Sẽ có hàng tỷ người thiếu đói, con người biết trước cả, con người biết mà vẫn thản nhiên cho đó là cái giá mà con người phải trả. Nhà nông biết ít hơn do lầm lụi với đất đai, nhà nông đang thưa dần vì con cái nhà nông thích lên thành công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Những nhà nông chung thủy thì ngơ ngác sao lúa bên đường cao tốc không sai, không chin, lúa điếc, chỉ có cây lúa mới biết vì sao như vậy. cây nào mà chẳng có tâm tư, có điều người ta không ngờ có lúc cây lúa phải khóc, duy tiếng khóc ấy ra sao chỉ có trời mới biết.

Nhìn cái bếp ăn từ thiện ở bệnh viện Chợ Rấy, nhìn tiếp một quán cơm chay vô danh miễn phí ở quận Bình Tân, chạy qua nhà thờ Chí Hòa nhìn quán cơm của các sơ bán rẻ như cho… Những chỗ đó lúc nào cũng đông nghìn nghịt người nghèo, thì mấy thấy được cái sự “dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần” là như thế nào. Xót xa thay.

One thought on “Ai ơi, bưng bát cơm đầy

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s